Kwaliteit van moedermelk na verwarmen, koelen of vriezen
Kwaliteit van moedermelk na verwarmen, koelen of vriezen
Moedermelk is meer dan voeding. Het bevat energie, eiwitten, vetten, koolhydraten, vitamines en mineralen, maar ook stoffen die je baby helpen beschermen en ondersteunen. Denk aan antistoffen, enzymen, groeifactoren, oligosachariden en vetbestanddelen.
Daarom is het belangrijk om moedermelk zorgvuldig te behandelen. Koelen, invriezen, ontdooien, opwarmen en pasteuriseren kunnen invloed hebben op de samenstelling van de melk. Dat betekent niet dat bewerkte moedermelk ineens slecht wordt. Het betekent wel dat je onnodige bewerking en langdurige warmte zoveel mogelijk wilt voorkomen.
Moedermelk blijft, ook na bewaren of verwarmen, waardevol. De melk is gemaakt voor het menselijke lichaam en bevat veel onderdelen die kunstvoeding niet op dezelfde manier kan nabootsen. Kunstvoeding kan een waardevol alternatief zijn wanneer moedermelk niet of niet volledig beschikbaar is, maar het is biologisch niet hetzelfde als moedermelk.
Het uitgangspunt is daarom: geef zoveel mogelijk moedermelk als dat kan, behandel de melk zo schoon en zorgvuldig mogelijk, en kies alleen voor extra bewerkingen wanneer daar een duidelijke reden voor is.
Moedermelk en bescherming
Een baby wordt geboren met een afweersysteem dat nog volop in ontwikkeling is. Sommige bescherming krijgt een baby al mee voor de geboorte. Na de geboorte helpt moedermelk verder mee. Niet door één losse stof, maar door een samenspel van veel verschillende bestanddelen.
Moedermelk helpt onder andere om ziektekiemen minder kans te geven zich te hechten aan slijmvliezen, om het darmmilieu te ondersteunen en om ontstekingsreacties te reguleren. Dat maakt moedermelk bijzonder, maar ook gevoelig voor hoe je ermee omgaat.
heslett – hedberg – rumble breastmilk vs formula canada
Wat gebeurt er bij koelen, invriezen, opwarmen of verhitten?
Niet alle stoffen in moedermelk reageren hetzelfde op temperatuur. Sommige bestanddelen zijn gevoelig voor warmte. Andere blijven relatief stabiel. Ook kou, invriezen, ontdooien en de duur van bewaren kunnen invloed hebben.
Vooral bij verhitting is niet alleen de temperatuur belangrijk, maar ook hoe lang de melk warm blijft. Langdurige warmte kan hittegevoelige afweerstoffen sterker verminderen. Daarom geldt bij verhitten en pasteuriseren: verhit zo kort en gecontroleerd mogelijk, en koel daarna direct snel terug.
Dat betekent niet dat melk na bewaren of verwarmen geen waarde meer heeft. Het betekent vooral dat je moedermelk zo goed mogelijk wilt beschermen tegen onnodige temperatuurschommelingen, herhaald opwarmen en lang warm blijven.
Siga antilichamen voorkomen dat de ziektekiemen zich hechten aan slijmvliezen en weefsels binnendringen.
Immunoglobulinen zijn antistoffen. Als een moeder in aanraking komt met een ziekteverwekker, kan zij antistoffen aanmaken en via moedermelk aan haar baby doorgeven. De baby gaat in de loop van de tijd ook zelf steeds meer antistoffen maken.
Lactoferrine kan bacteriën, virussen en schimmels remmen en speelt ook een rol bij het reguleren van ontstekingsreacties. Lactoferrine is wel gevoelig voor langdurige verhitting.
Lysozyme is een melkeiwit dat zich richt tegen bepaalde ziekteverwekkers. Het werkt onder andere samen met secretorisch IgA en lactoferrine. Lysozyme lijkt relatief beter bestand tegen warmte dan sommige andere afweerstoffen.
Oligosachariden helpen voorkomen dat micro-organismen zich aan het dekweefsel hechten. Ook ondersteunen ze de ontwikkeling van het darmmilieu. Oligosachariden blijven bij veel bewerkingen relatief stabiel.
bovenstaand een (beknopt) overzicht met enkele bestanddelen in moedermelk en hun reactie op een bepaalde temperatuur (Stanford University)
Glycoproteïnen en glycolipiden spelen een rol bij celherkenning en kunnen eraan bijdragen dat bacteriën en virussen zich minder makkelijk aan slijmvliezen hechten.
Vetbestanddelen in moedermelk dragen bij aan voeding, groei en bescherming. Sommige vetbestanddelen kunnen zich richten tegen ziekteverwekkers.
Defensines zijn kleine afweerstoffen die kunnen werken tegen bacteriën, schimmels en sommige virussen.
Cytokines, hormonen en groeifactoren geven signalen aan cellen en kunnen de groei, ontwikkeling en afweer van de baby ondersteunen.
Moedermelk bevat tal van hormonen en groeifactoren . Ze kunnen verschillende functies bij het borstgevoedde kind aansturen, waaronder effecten op het immuunsysteem.
Anti-secretoire factor lijkt een rol te spelen bij het remmen van overmatige vochtuitscheiding, bijvoorbeeld bij diarree, snot of loopoor.
HOEVEEL 'GOEDE STOFFEN' BLIJVEN ER OVER NA BEWAREN OF VERWARMEN?
Elke bewerking kan invloed hebben op moedermelk. Koelen vertraagt bacteriegroei, invriezen maakt langere bewaring mogelijk en opwarmen maakt melk prettig drinkbaar. Pasteuriseren kan het risico op ziektekiemen verkleinen. Tegelijk kunnen sommige beschermende stoffen door tijd, temperatuur of herhaalde bewerking afnemen.
Het doel is dus niet om moedermelk helemaal onaangeraakt te houden. Dat is in de praktijk vaak niet mogelijk. Het doel is om de melk zo zorgvuldig mogelijk te behandelen: schoon kolven, snel koelen, veilig bewaren, niet onnodig opnieuw opwarmen en bij verhitting direct terugkoelen.
Bewerkte moedermelk blijft meestal nog steeds waardevol. Ook gekoelde, ingevroren, ontdooide, opgewarmde of gepasteuriseerde moedermelk bevat belangrijke voedingsstoffen en beschermende bestanddelen.
Heb je niet genoeg eigen moedermelk? Dan kan een combinatie van eigen melk, donormelk en eventueel kunstvoeding nodig zijn. Elke hoeveelheid moedermelk kan waardevol zijn. Kunstvoeding kan daarbij een praktische en noodzakelijke aanvulling zijn wanneer moedermelk niet voldoende beschikbaar is.
Spruw en bewaarde moedermelk
Heb je spruw gehad en ben je bang dat je baby opnieuw spruw krijgt door eerder gekolfde melk? Tot nu toe is er geen duidelijk bewijs dat baby’s opnieuw spruw krijgen van melk die gekolfd werd tijdens een spruwinfectie.
Vind je het toch spannend om die melk te geven? Dan kun je ervoor kiezen om die melk extra voorzichtig te behandelen. Verhitten kan schimmels verminderen of doden, maar het is belangrijk om dit zo gecontroleerd mogelijk te doen en de melk daarna snel terug te koelen. Verhit ‘met spruw besmette moedermelk’ gedurende 5 minuten op minimaal 70 graden om schimmels te doden.
Bij twijfel, terugkerende klachten of een kwetsbare baby is het verstandig om advies te vragen aan een arts, lactatiekundige of andere betrokken zorgverlener.
Moedermelk ruikt zepig, ranzig of zuur na bewaren
Sommige moedermelk verandert van geur of smaak na koelen of invriezen. De melk kan zepig, metaalachtig, ranzig of zuur ruiken. Dat hoeft niet automatisch te betekenen dat de melk bedorven is.
Moedermelk bevat van nature lipase. Lipase helpt melkvetten afbreken, zodat een baby vetten makkelijker kan verteren. Bij sommige moeders blijft lipase na het kolven sterk actief. Tijdens bewaren kan de melk daardoor anders gaan ruiken of smaken.
Als je weet dat jouw melk snel zepig of ranzig gaat ruiken en je baby die melk weigert, kun je de melk kort na het kolven verhitten en daarna snel terugkoelen. Daarmee rem je de werking van lipase. Dit moet gebeuren vóórdat de geur en smaak sterk zijn veranderd. Is de geur of smaak eenmaal ontstaan, dan draai je dat meestal niet meer terug.
Verhitten tegen lipase doe je dus vooral om geur en smaak te beïnvloeden. Dat is iets anders dan pasteuriseren van donormelk om het risico op ziektekiemen te verkleinen. In beide situaties blijft hetzelfde principe belangrijk: werk schoon, verhit niet langer dan nodig en koel direct snel terug.